กีตาร์ Martin ที่เริ่มมีปัญหาจะส่งสัญญาณ 5 อย่าง คือ สายสูงขึ้นจนกดเจ็บนิ้ว · หน้าไม้โป่งหรือยุบ · สะพานสายเริ่มยกตัว · ปลายเฟร็ตคมบาดมือหรือมีเสียงบัซที่เพิ่งเกิด · และรอยแตกบนไม้ สามอย่างแรกรอได้ไม่กี่สัปดาห์ ส่วนสะพานสายยกตัวกับรอยแตก ต้องหยุดเล่นและส่งช่างทันที เพราะยิ่งขึ้นสายไว้ยิ่งเสียหายเพิ่มทุกวัน
บทความนี้บอกวิธีเช็กเองด้วยตาและของใกล้ตัว ใช้เวลาประมาณ 5 นาที ไม่ต้องถอดสาย และบอกตรง ๆ ว่าอาการไหนที่คุณจัดการเองได้ อาการไหนที่ห้ามแตะ
คู่มือดูแลกีตาร์ส่วนใหญ่ที่หาเจอในอินเทอร์เน็ตเขียนจากอเมริกาและยุโรป ซึ่งปัญหาหลักคือ อากาศแห้งเกินไป ไม้หด หน้าไม้ยุบ เฟร็ตคมยื่นออกข้างคอ
ประเทศไทยกลับด้าน อากาศบ้านเราชื้นเกือบทั้งปี ปัญหาที่เจอบ่อยกว่าคือ ไม้อมความชื้นจนบวม หน้าไม้โป่งขึ้น สายสูงขึ้นเอง กาวตามข้อต่อเริ่มอ่อน และมีกลิ่นอับหรือราในกล่อง และไบดิ้งตามขอบกีตาร์เริ่มหลุดออก
แต่คนไทยเจอ ทั้งสองแบบ เพราะเราย้ายกีตาร์เข้าออกห้องแอร์ทุกวัน ห้องแอร์ดึงความชื้นออกจนแห้งกว่านอกบ้านมาก กีตาร์ที่วางในห้องแอร์ตลอดคืนแล้วเอาออกมาเล่นกลางแจ้งตอนบ่าย เจอความชื้นสวิงวันละสองรอบ นั่นคือสาเหตุที่กีตาร์บางตัวมีทั้งอาการแห้งและอาการชื้นพร้อมกัน
Martin ระบุช่วงที่เหมาะสมไว้ที่ ความชื้นสัมพัทธ์ 55% และอุณหภูมิ 22–25°C และระบุด้วยว่าความเสียหายที่เกิดจากความชื้นไม่เหมาะสม ไม่อยู่ในการรับประกัน (ที่มา: เว็บไซต์ทางการ Martin Guitar) กรุงเทพฯ อยู่เหนือช่วงนั้นเกือบตลอดปี
คุณจะรู้สึกก่อนที่จะมองเห็น กีตาร์ตัวเดิม สายเดิม แต่จู่ ๆ กดยากขึ้น เล่นบาร์คอร์ดแล้วล้า เล่นได้สั้นลงกว่าเมื่อก่อน
วิธีเช็ก จับสาย 6 (สายใหญ่สุด) กดที่เฟร็ต 1 และเฟร็ต 14 พร้อมกัน แล้วมองช่องว่างระหว่างสายกับเฟร็ตที่ 7 ถ้าช่องว่างกว้างกว่ากระดาษนามบัตรวางซ้อนสองใบ แสดงว่าคอโก่งเกิน อีกวิธีคือวัดระยะจากผิวเฟร็ต 12 ถึงใต้สาย 6 แล้วเทียบกับที่เคยจดไว้ตอนเพิ่งรับกีตาร์มา
สาเหตุที่พบบ่อยในไทย ไม้อมความชื้นแล้วขยาย ทำให้หน้าไม้ยกและคอขยับตาม อาการนี้มักมาเป็นฤดู ช่วงหน้าฝนสูงขึ้น หน้าหนาวลดลง
เร่งด่วนแค่ไหน ไม่ด่วน แต่อย่าปล่อยข้ามปี การปรับ truss rod และตั้งแอ็คชั่นเป็นงานปกติของช่าง ใช้เวลาไม่นาน
ห้ามทำเอง ขันก้าน truss rod เอง กีตาร์ Martin หลายรุ่นก้านตอบสนองไว ขันเกินคือเกลียวรูด และเป็นความเสียหายที่ประกันไม่คุ้ม
วิธีเช็ก วางกีตาร์บนโต๊ะ ก้มมองจากด้านสะพานสายไล่สายตาไปทางคอ ในระดับสายตาเดียวกับหน้าไม้ หน้าไม้ที่ปกติจะโค้งนิด ๆ อย่างสม่ำเสมอ ถ้าเห็นเป็น “เนิน” นูนขึ้นหลังสะพานสาย หรือเห็นเป็น “แอ่ง” ยุบลงหน้าสะพานสาย
อีกวิธีคือวางไม้บรรทัดเหล็กพาดขวางหน้าไม้ แล้วดูว่ามีช่องแสงลอดตรงไหนผิดปกติไหม
สาเหตุ หน้าไม้โป่ง อาจจะเพราะชื้นเกิน หรือแรงดึงสายสะสมมานานจนไม้ล้า หน้าไม้ยุบ อาจจะเพราะแห้งเกิน
เร่งด่วนแค่ไหน ระยะปานกลาง ถ้าเพิ่งเริ่มและยังไม่มีรอยแตก ปรับความชื้นกลับมาให้ถูกต้องอาจคืนรูปได้เอง แต่ถ้าโป่งจนแอ็คชั่นสูงผิดปกติแล้ว ต้องให้ช่างประเมิน เพราะทางแก้อาจต้องแตะถึงโครงไม้ด้านใน
สิ่งที่ทำได้เองระหว่างรอ ลดแรงดึงสายลงครึ่งเสียง เก็บในกล่องปิด อย่าวางใกล้ช่องแอร์หรือหน้าต่างที่โดนแดด
วิธีเช็ก เอากระดาษ A4 สอดเข้าไปตามขอบสะพานสายด้านที่หันเข้าหาคอ ถ้ากระดาษสอดเข้าไปได้ แปลว่ากาวเริ่มหลุด สะพานสายรับแรงดึงจากสายทั้งหกเส้นตลอดเวลา เมื่อกาวเริ่มอ่อน มันจะค่อย ๆ ถูกดึงหลุดขึ้นเรื่อย ๆ
ทำไมในประเทศไทยเจอบ่อย ความชื้นสูงต่อเนื่องทำให้กาวไม้อ่อนตัวลง เป็นกลไกเดียวกับที่ทำให้เฟอร์นิเจอร์ไม้ในบ้านเก่าเริ่มมีข้อต่อหลวม
ทำอะไรทันที คลายสายลงให้หมดแรงตึง แล้วส่งช่างเลย
ทำไมถึงห้ามรอ ถ้าสะพานสายหลุดออกมาจริง มันจะฉีกเนื้อไม้หน้ากีตาร์ติดขึ้นมาด้วย งานจากติดกาวใหม่ที่จบได้ในไม่กี่วัน จะกลายเป็นงานปะไม้หน้าซึ่งแพงกว่ากันมากและทิ้งร่องรอยถาวร
ห้ามทำเอง ห้ามใช้กาวร้อน กาวตราช้าง หรือกาวไม้ทั่วไปยัดเข้าไป ช่างต้องเปิดข้อต่อ ทำความสะอาดกาวเดิมออกให้หมด แล้วอัดใหม่ กาวผิดชนิดทำให้ซ่อมถูกวิธีทีหลังไม่ได้เลย
วิธีเช็ก เลื่อนฝ่ามือขึ้นลงตามขอบคอเบา ๆ ถ้าสะดุดปลายเฟร็ตหรือรู้สึกคม แปลว่าไม้ฟิงเกอร์บอร์ดหดตัวจนเฟร็ตยื่นออกมา สำหรับเสียงบัซ ให้ไล่ดีดทีละเฟร็ตตั้งแต่เฟร็ต 1 ถึงเฟร็ตสุดท้าย ทีละสาย จดไว้ว่าบัซที่ตำแหน่งไหนบ้าง
สาเหตุ เฟร็ตคมเพราะอาจจะแห้งเกิน เกือบทั้งหมดมาจากห้องแอร์ ส่วนเสียงบัซ ถ้าบัซกระจายทั้งคอมักเป็นเรื่องแอ็คชั่นหรือคอ แต่ถ้าบัซเฉพาะจุด มักเป็นเฟร็ตสึกหรือเฟร็ตหลวมเฉพาะตัว
เร่งด่วนแค่ไหน ไม่ด่วน แต่บอกอะไรสำคัญ มันแปลว่ากีตาร์เคยอยู่ในที่แห้งจัดมาแล้ว ให้ตรวจสัญญาณที่ 5 ต่อทันที เพราะไม้ที่หดตัวจนเฟร็ตยื่น คือไม้ที่กำลังจะแตก
ข้อควรรู้ การ “ตะไบปลายเฟร็ต” แก้ที่ปลายเหตุ ถ้าไม่แก้เรื่องความชื้นด้วย อีกไม่นานก็กลับมา
วิธีเช็ก ส่องไฟฉายมือถือเข้าไปในโพรงกีตาร์ แล้วมองจากด้านนอกในห้องที่ไม่สว่างมาก รอยแตกจะเห็นเป็นเส้นแสงบาง ๆ จุดที่ต้องดูเป็นพิเศษคือ ด้านหลังสะพานสาย ข้างลำตัวใกล้กับที่วางแขน และรอยต่อตรงกลางแผ่นหลัง
แยกให้ออกจากรอยแตกของแลกเกอร์ กีตาร์ Martin หลายรุ่นใช้แลกเกอร์บาง ซึ่งเกิดรอยแตกลายงาเล็ก ๆ ได้เมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนเร็ว ๆ เช่น หิ้วกีตาร์จากรถที่จอดกลางแดดเข้าห้องแอร์ นั่นคือรอยที่ผิวเคลือบ ไม่ใช่ที่เนื้อไม้ และมักไม่กระทบเสียง วิธีแยกคือลูบด้วยปลายนิ้ว รอยเคลือบจะรู้สึกเรียบ รอยไม้แตกจะสะดุด และมักส่องไฟทะลุได้
ทำอะไรทันที คลายสาย เก็บในกล่อง ส่งช่าง
พูดกันตรง ๆ เรื่องประกัน Martin ระบุบนเว็บไซต์ทางการว่าความเสียหายจากการเก็บในความชื้นที่ไม่เหมาะสมไม่อยู่ในความคุ้มครอง ดังนั้นอย่ารอให้รอยแตกยาวขึ้นเพราะคิดว่า “เดี๋ยวเคลมได้” รอยสั้น ๆ ที่ซ่อมทันคือคนละราคากับรอยที่ลามไปครึ่งลำตัว
โดยทาง Music Collection มีการรับประกันคลอบคลุมเฉพาะความบกพร่องที่เกิดจากการผลิตจากโรงงานเท่านั้น สิ่งไม่คลอบคลุมคือ อาการผิดปกติที่เกิดจากความชื้น และ เกิดจากการใช้งาน
กลิ่นอับในกล่องกีตาร์ หรือคราบจุดขาวบนซับในกล่อง คือรา และเป็นปัญหาของบ้านเราโดยเฉพาะ กล่องกีตาร์บุกำมะหยี่ เป็นเหมือนฟองน้ำอย่างดีสำหรับความชื้น กีตาร์ที่เก็บในกล่องปิดสนิทตลอดในห้องที่ไม่เปิดแอร์อาจเจอปัยหาเชื้อรา
วิธีแก้ไข เบื้องต้น เปิดกล่องผึ่งอาทิตย์ละครั้ง ถ้าเริ่มมีกลิ่น ให้จัดการที่กล่องก่อนหรือสามารถปรึกษาทีมงาน Music Collection และ Guitar Room ได้ทุกสาขา
ก่อนกีตาร์โปร่งหนึ่งตัวจะถึงมือผู้ซื้อ ช่างต้องตรวจและปรับตั้งอย่างน้อย 5 ขั้น ได้แก่ ตรวจรับและยืนยันว่าเป็นของแท้ตรงรุ่น ตรวจสภาพ ปรับคอและระยะสายให้เล่นได้จริง ตรวจระบบไฟฟ้าในรุ่นที่มีปิ๊กอัพ
คนส่วนใหญ่เดินเข้าร้านกีตาร์ครั้งแรกแล้วถามคำถามเดียวกัน คือ “ซื้อตัวไหนดีนะ” ซึ่งเป็นคำถามที่ตอบยากที่สุด และนี้คือคำถามอีก 7 คำถามที่อาจจะช่วยให้คุณตัดสินใจได้ดีขึ้น
Music Collection และ Guitar Room เป็นตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการของทั้ง กีตาร์ Martin และ กีตาร์ Taylor ในประเทศไทย ชื่อร้านตรวจสอบได้จากรายชื่อตัวแทนจำหน่ายบนเว็บไซต์ของแบรนด์เอง
